Bản kế hoạch "củ chuối" nhất mình từng tạo ra

Một ngày nọ, mình nằm mơ thấy một giấc mơ kỳ lạ.

Trong giấc mơ, mình cùng với những đứa bạn cấp Ba đi vác gỗ về xây nhà.

Khung cảnh xung quanh là một cánh đồng rộng lớn, xa xa có ngọn đồi thoai thoải và bọn trẻ con đang chơi đùa ở đó.

Mình, đang trong một thế giới cổ đại, không có một căn nhà cao tầng nào ở quanh.

(Hậu quả của việc xem Dr.Stone quá 180 phút/ngày là đây)

Mình vác những khúc gỗ nặng trĩu đến. 

Nhìn căn chòi đang được chắp vá lộn xộn, mình lại thấy cảm động. Cảm động vì mồ hôi, vì sự cần cù, vì tụi mình đang vắt kiệt sức lực để làm việc.

Nhưng niềm tự hào ấy chớp nhoáng nhường chỗ cho một nỗi hoang mang. 

Mình quệt mồ hôi, nheo hai con mắt nhìn kỹ lại căn chòi đang xiêu vẹo, rung lên trong gió. Gỗ vác về càng nhiều, đống lộn xộn càng phình to. 

Tụi mình cứ cắm đầu làm, nhưng chả ai biết khúc gỗ tiếp theo phải đặt như thế nào. Dần dần, mình cảm thấy có một cái gì đó đè nặng lên vai. Chẳng lẽ cứ hùng hục vác gỗ mãi mà không biết bao giờ công trình này mới thành hình? 

Ngay lúc sự mệt mỏi dâng lên tột đỉnh, mình chán nản buông thõng hai tay xuống…

"THẾ RỒI"

Khung cảnh xung quanh mình bỗng nhiên biến dạng.

Rừng cây nhường chỗ cho bê tông, ngọn đồi thoai thoải hóa thành những đại lộ sầm uất. Mình được đưa đến thế kỷ 21.

“Ôi chao” - tiếng cảm thán khi bắt gặp mình trong hình dạng một kiến trúc sư.

Trên vai không còn vác gỗ, mà giờ là một bản vẽ thiết kế.

Căn chòi gỗ xập xệ biến mất, thay vào đó là một tòa nhà cao tầng đang được dựng lên. Chính xác, vững chãi, không một viên gạch nào bị đặt thừa.

Thế rồi, một người đàn ông cao lớn, bụng hơi phệ, nở một nụ cười nham hiểm với mình:

“Thời buổi này muốn xây nhà thì phải có bản thiết kế.

Muốn xây EJU thì phải tự thiết kế được hệ thống học nghe nhãi con.”

KHÀ KHÀ KHÀ.

Mình tỉnh dậy.

Hệ thống là gì, và tại sao nó khác với “học chăm”?

Okay, mình xin thú nhận.

Giấc mơ mình vừa kể chỉ là chuyện bịa. Mình chẳng bao giờ mơ một giấc mơ nhảm nhí như vậy cả. (Nếu có mơ thì mình sẽ mơ sống trong một căn biệt thự, có cơm bưng nước rót, onsen ngoài trời được tắm cùng đàn cá Koi...)

Mình chỉ muốn nói với bạn…

Ở "thời nguyên thủy" của việc học, chúng ta làm việc như những người vác gỗ. Cứ học từ vựng chỗ này, cày ngữ pháp chỗ kia...

Chăm chỉ là thế, nhưng sau một thời gian, kiến thức đó vẫn đang là một đống vật liệu lộn xộn. Bạn phải liên tục thử vài sai thì mới tìm ra được cách xây một căn nhà kiên cố.

Nhưng nếu ngay từ đầu, bạn có trong tay một bản thiết kế, thì dù có là nguyên liệu thô sơ đến đâu cũng sẽ rút bớt được một số công đoạn thử và sai.

Học EJU và JLPT nếu có hệ thống rõ ràng, thì cũng như việc xây nhà mà có bản thiết kế, bạn sẽ rút ngắn được 40-50% thời gian bỏ ra.

Khoan khoan, ở đây mình không bảo ai cũng cần học nhanh đâu nha.

Tất nhiên cũng sẽ nhiều bạn muốn học chill, vừa học vừa tận hưởng niềm vui khi biết ngôn ngữ mới. Giống như người xây nhà muốn tự khám phá cách xây nhà cho riêng mình vậy.

Nhưng nếu bạn có một cái “đét lai” phải hoàn thành JLPT hay EJU trong một khoảng thời gian ngắn, thì ngoài chăm chỉ ra, bạn cần học có hệ thống.

“Hệ thống” bình thường sẽ bao gồm phương pháp, tư duy, thái độ, cảm xúc, thói quen của một người trong việc học hành.

Còn trong phạm vi bài viết này, để đơn giản hóa, mình sẽ chỉ lấy ra một lát cắt - nhìn vào hệ thống thói quen.

Khi mình nói "hệ thống" ở đây, mình không có ý một thứ gì phức tạp hay cao siêu.

“Hệ thống” đơn giản là “một bản kế hoạch” để biết học cái gì, theo thứ tự ưu tiên nào, và đo kết quả ra sao.

Khi bạn có “hệ thống”, đó là lúc bạn bắt đầu học:

• Bám theo một bản kế hoạch rõ ràng

• Phân bổ thời gian cụ thể cho từng đơn vị kiến thức

• Ưu tiên những phần kiến thức cốt lõi, nền tảng trước

• Biết rõ những phần mình còn yếu để khắc phục rõ

• Tạo thói quen tự đánh giá, phân tích trong mỗi ngày học

Nếu học chăm trả lời được câu hỏi: "Hôm nay mày học bao nhiêu tiếng?"

Thì học có hệ thống sẽ trả lời được câu hỏi: "Hôm nay tiến bộ hơn hôm qua chỗ nào rồi?"

Học có hệ thống đi cùng bản kế hoạch, mỗi ngày học, bạn thêm biết rất rõ bạn còn cần đi bao xa.

Bản kế hoạch "củ chuối" nhất mình từng tạo ra

Tuy lí thuyết là vậy, nhưng mình đã từng sai trong việc tạo kế hoạch.

Cái hồi mới ôn thi N2, mình cũng lên to-do-list cụ thể để đạt từng mục tiêu nhỏ.

Mình nhớ hồi đó mình lập một cái bảng thời gian biểu hoành tráng lắm.

Thứ 2: Học 50 từ vựng, 10 ngữ pháp, làm 2 bài đọc.

Thứ 3: Học tiếp 50 từ vựng, nghe 3 bài choukai, làm 2 bài đọc.

Thứ 4, 5, 6: ...

Rồi copy paste lịch trình cho kín cả tháng.

Nhìn vào cái lịch, mình tự đắc cảm thấy bản thân như một vị thần kỷ luật, chuẩn bị "phá đảo" N2 đến nơi.

Nhưng bạn biết chuyện gì xảy ra rồi đấy.

Đến ngày thứ 3, mình có việc đột xuất. Thế là nợ deadline.

Ngày thứ 4, khối lượng bài tập dồn lại thành 100 từ vựng và 4 bài đọc. Mình hoảng.

Thế là mình lại cắm đầu học cho kịp chỉ tiêu. Mình học lướt như một cái máy chỉ để đánh dấu tick (✔️) hoàn thành vào to-do-list.

Nhưng tick xong thì kiến thức cũng trả lại cho sách 🤷

Sau một tháng học, mình nhận ra bản kế hoạch này chỉ mới làm tốt ở việc tăng hiệu suất, nhưng thiếu một bước nghiệm thu.

"Ủa, hôm qua mình làm sai bét nhè câu đọc hiểu này, lý do là gì? Hôm nay gặp lại cái bẫy đó mình có né được không?"

Một bản kế hoạch chỉ ngập tràn những dòng "to-do" (việc phải làm) mà thiếu mất bước kiểm tra lỗ hổng, thì suy cho cùng nó cũng không dùng được.

Phân tích và đúc kết

Bạn mình, một người tập võ, có kể cho mình một câu chuyện như thế này.

Có hai người muốn lấy đai đen (từ đai trắng lên đen phải qua một kỳ thi). Năng lực thể chất của cả hai như nhau. Xuất phát điểm đều là đai trắng, và cả hai đều đi tập chăm chỉ mỗi tuần.

Người đầu tiên tập luyện theo bản năng.

Cứ vào các buổi đấu tập là lao vào quật ngã đối thủ bằng mọi giá. Bị quật ngã, cậu ta đứng dậy lao vào tiếp. Cuối buổi, mồ hôi nhễ nhại, áo ướt sũng. Cậu ta ra về với một sự thỏa mãn:

"Hôm nay mình đã tập luyện rất chăm chỉ"

Người thứ hai cũng đổ chừng đó mồ hôi, cũng bị quật ngã ngần ấy lần. Nhưng sự khác biệt nằm ở lúc kết thúc buổi tập. Cậu ấy ngồi lại và ngẫm:

"Tại sao đòn quật của mình hôm nay lại thất bại? À, do bước chân của mình chậm mất nửa nhịp, và tay nắm áo chưa đủ chặt."

Sang buổi tập hôm sau, thay vì cứ lao vào đấu mù quáng, cậu ta dành riêng 30 phút chỉ để chỉnh lại đúng cái bước chân đó, trước khi ráp nó vào thực chiến.

Hàng chục buổi tập trôi qua, với chục lần tự phân tích và tự hỏi tại sao.

Kết quả là người thứ hai thắt lên mình chiếc đai đen sớm hơn.

Mình có đọc được trong tâm lý học, có một phương pháp gọi là "luyện tập có chủ đích" (Deliberate Practice) của Giáo sư Anders Ericsson.

Trong đó, việc chúng ta lặp đi lặp lại một hành động theo thói quen cũ thực ra chỉ là "luyện tập ngây thơ".

Cảm giác cắm cúi làm việc dễ khiến não bộ lầm tưởng là mình đang rất nỗ lực, nhưng thực tế thì tiến độ lại cứ giậm chân tại chỗ.

Sự bứt phá thực sự chỉ đến khi mình chịu dừng lại sau mỗi lúc làm sai, nhìn xem vấn đề nằm ở đâu, và rút kinh nghiệm cho lần tới.

Ba dấu hiệu của việc học mà không có hệ thống

#1: Học nhiều nhưng không biết mình đang ở đâu trên lộ trình.

Nếu mình hỏi "bạn còn thiếu gì để đỗ?", mà bạn không trả lời được rõ ràng…

Thì đây là dấu hiệu đầu tiên.

Có thể bạn đang mất thêm thời gian vì “lạc” vào những con đường vòng không cần thiết.

Mình đã từng ngồi xuống và lập kế hoạch học từ N4 đến N2 cho một bạn học viên.

Trước khi học, em không có bản kế hoạch, không biết mình đang ở đâu, cần làm gì, và học tới mức như nào thì mới lấy được N2.

Em chỉ nghĩ đơn giản “chắc N4 - N2 ít nhất phải mất một năm”...

Nhưng thực tế là, sau một hồi cùng em suy nghĩ về kế hoạch học, thì em nhận ra…

Thời gian thực tế học lên N4 - N2 tối đa chỉ mất 6 tháng.

6 tháng đó, không cần phải là thiên tài, hay học ngày học đêm, chỉ cần mỗi ngày học 4-5 tiếng cũng quá đủ để đỗ N2.

Vì mỗi ngày chỉ cần học thêm:

+3 mẫu ngữ pháp

+13-15 từ vựng/mới

+20 từ Hán/ ngày (3 tháng học đầu)

(Luyện đọc, nghe, nói sẽ hơi khác một chút. Ở đây mình tóm gọn đơn giản cho bạn thấy… )

…

N4 đến N2 nhiều người học thấy khó, không phải vì nó khó.

Chỉ vì mọi người chỉ nhìn vào “tầng thượng” ở tòa nhà chọc trời 100 tầng,

Và mọi người không biết cách “ đi từng bước nhỏ” để đốn được đó.

Mọi thứ chỉ khó khi chúng mình không biết làm như nào thôi á người anh em! (An’s motto) 

#2: Học theo cảm hứng chứ không theo thứ tự ưu tiên.

Nếu bạn không trả lời được “đâu là phần tạo ra điểm số lớn nhất trong từng môn EJU?”

Thì đây là dấu hiệu thứ 2.

Có thể bạn dành thời gian để học quá nhiều thứ không tạo ra điểm số  cho mình.

#3: Không đo được mình có tiến bộ không.

Sau 1 tuần học, nếu bạn có cảm giác "hình như có học" nhưng không chắc chắn mình đã giỏi hơn ở điểm nào cụ thể,...

Thì đây là dấu hiệu thứ 3.

Có thể bạn đang dành thời gian cho những điều không thực sự tạo ra kết quả.

Tất nhiên, kết quả sẽ không đến trong ngày một ngày hai.

Nhưng như mình đã chia sẻ ở trên, nếu bạn đã tự phân tích và đúc kết sau những lần làm sai, không thuộc từ vựng, quên kiến thức, vân vân, mà vẫn cảm thấy chưa rút ra được gì, thì đây là lúc bạn cần đặt câu hỏi:

"Mình có đang vướng vào vòng xoáy của nỗ lực ảo không?"

Mình đã viết một bài chia sẻ về nỗ lực ảo. Đọc hết bài này đi rồi mình share link cho.

Hệ thống trông như thế nào trong thực tế?

Hệ thống thói quen học viên mình dùng khi học EJU xoay quanh 3 câu hỏi đặt ra mỗi tuần:

Câu hỏi 1: Tuần này mình cần cải thiện điều gì cụ thể để tiến gần hơn tới đích?

Không phải "học Sogo" hay "học đọc hiểu" chung chung.

Hãy nhìn vào đích đến cuối cùng và nơi bạn đang đứng, và biết mình đang thiếu gì để học.

Ví dụ:

"Tuần này mình cần luyện thói quen A để tăng tốc độ đọc hiểu",

"Tuần này mình cần phải học cách nhìn ra cách người ta đặt bẫy”,

“Mình cần phải học xong chương kinh tế và nắm được hết kiến thức cơ bản”

Câu hỏi 2: Mình đo kết quả bằng cách nào? 

Không có số đo thì không biết mình có tiến hay không.

Số đo là một con số, hoặc một 出来事 nào đó.

Ví dụ, với tiếng Nhật, có thể nhìn vào:

Tỉ lệ câu đúng/ câu sai

• Tốc độ làm mỗi câu

• Nhìn ra được cấu trúc bài viết

• Hiểu được bao nhiêu % nội dung

Với Sogo, có thể nhìn vào:

• Khả năng tóm tắt nội dung bài học bằng mindmap

• Khả năng giảng cho một ai đó hiểu dễ dàng

• Khả năng nhìn sâu hơn ở một vấn đề trong sách

Vân vân.

Câu hỏi 3: Tuần sau mình có thể làm gì để cải thiện hơn? 

Đây là câu hỏi khó nhất.

Vì không ai thích thừa nhận mình đang "nỗ lực ảo" hay nhìn vào những phần còn yếu dở.

Nhưng nếu có thể “tự giác” để đối mặt với chính mình mỗi tuần để tìm ra cách sửa sai.Đó là lúc mà bạn học với một tốc độ nhanh hơn.

Quan trọng nhất: không lặp lại lỗi sai 2 lần.

Tại sao không có hệ thống, thêm thời gian cũng vô nghĩa

Mình hay dùng hình ảnh này với học viên:

Tưởng tượng bạn đang đổ nước vào một cái xô bị thủng ở đáy.

Bạn đổ càng nhiều, nước chảy ra càng nhiều.

Giải pháp không phải là đổ nhanh hơn. Giải pháp là bịt cái lỗ thủng trước.

Lỗ thủng trong việc học EJU chính là: học không đúng hướng, không đo được tiến độ, không biết mình yếu chỗ nào.

Thêm 2-3 tiếng học mỗi ngày mà không bịt lỗ thủng đó = đổ thêm nước vào xô thủng.

Lời kết

Sau một thời gian áp dụng phương pháp có hệ thống này...

Ông chú béo ở đầu bài đi đến và xoa đầu mình:

"Ngoan lắm nhóc con.

Cuối cùng thì nhóc cũng biết cách xây nhà của người ở thế kỉ này rồi đấy."

Mình thở phào nhẹ nhõm. Và ổng biến mất.

Tiếc là, trong đời thực chẳng có ông chú nào tự nhiên xuất hiện, gõ đầu và dúi vào tay bạn một bản thiết kế hoàn hảo đâu. Tụi mình sẽ phải tự tập tành vẽ nó, hoặc đi nhờ một người đã từng xây nhà hướng dẫn.

Sau tất cả, điều mình muốn gửi gắm đến bạn là:

Nếu như bạn đã từng có một thất bại nhỏ trong JLPT hay EJU, thì vấn đề không nằm ở việc bạn không thiếu thời gian, cũng không hề lười biếng.

Bạn chỉ cần biết mồ hôi của mình đang rơi xuống để đắp vào viên gạch nào thôi.

Luôn có 2 con đường để bạn chọn: làm người vác gỗ thời cổ đại, chill với cuộc sống thiên nhiên. Hoặc làm kiến trúc sư cho lộ trình học của mình, hơi hustle một tí nhưng được cái nhanh.

Nghe thì đơn giản, nhưng việc tự tay xây lên một hệ thống học tập là cả một quá trình, và không phải ai cũng biết bắt đầu từ đâu.

Nếu bạn muốn mình giúp bạn vẽ một "bản thiết kế" học EJU/JLPT dành riêng cho mảnh đất của bạn - từ điểm xuất phát hiện tại, với quỹ thời gian bạn đang có - thì đừng ngại nhắn cho mình nhé.

Mình không hứa tạo ra phép màu giúp bạn xây xong nhà trong một đêm. Nhưng mình có thể giúp bạn đặt những viên gạch đúng hướng ngay từ giây phút đầu tiên.

À quên, như đã hứa, link bài viết về "Nỗ lực ảo" cho những ai muốn check lại móng nhà của mình đây nhé: FOMO, vỏ bọc năng suất và sự đa nhiệm

Cảm ơn bạn vì đã đọc.

Your fan,

An