FOMO, vỏ bọc năng suất và sự đa nhiệm

Mình đã từng nhắc về hai chữ "luật chơi" khá nhiều trên chiếc blog này.

Sự thật là trong EJU, cùng một "luật chơi" (giới hạn ra đề, kiến thức, v.v...) đó nhưng có rất nhiều "cách chơi" khác nhau.

Và đa số chúng mình đều đang mang theo một món vũ khí cổ đại từ thời cấp Ba để đi đánh trận EJU.

Thói quen đó thường là:

"Okay, hôm nay mình sẽ ôn sử. Ngày mai ôn địa. Mốt giải thêm mấy đề toán nữa là xong."

Suốt 12 năm đi học ở Việt Nam, chúng mình đã quen với cách học song song, dàn trải để phủ sóng kiến thức.

Với mình, cách học đó không sai, nhưng nó chỉ đúng cho những kỳ thi cuối kỳ ở trường.

Chính bởi thói quen này đã khiến nhiều bạn dính vào chiếc bẫy ngọt ngào mang tên

“Chọn học 2-3 môn cùng lúc”

Mình biết là nghe điều này khá hợp lý.

Nhưng chính nó có thể sẽ giữ chân bạn 1-2 năm.

Có phải bạn nghĩ rằng: “Với thời gian ít ỏi như này, không tranh thủ học 3 môn cùng lúc thì sao mà kịp để thi?”

Hay tin rằng: “Học 2-3 môn cùng lúc là cách học tiết kiệm thời gian và hiệu quả nhất rồi”?

Chọn cách học như thế nào là tuỳ mỗi người.

Mình không nói rằng tất cả mọi người khi học 2-3 môn trong EJU đều sẽ đi chậm. Vẫn có một số người có thể đạt được số điểm EJU như mong muốn trong 1 năm, 1 năm rưỡi.

Chỉ có một điều mình có thể chắc chắn khẳng định.

Đó là bạn không muốn phải trả thêm 1-2 năm học phí cho trường tiếng, trường senmon để có visa ở lại Nhật, hay cảm thấy tự ti khi bạn bè đang vượt mình rất xa.

Đã đến lúc bạn cần một món vũ khí tối tân hơn

Một năm trước, mình đã kèm cho một bạn.

Trước đây, bạn ấy cực kỳ chăm chỉ, lúc nào cũng trong trạng thái chiến cùng lúc 2-3 môn EJU với hy vọng rút ngắn thời gian.

Nhưng sau một chặng đường dài nỗ lực, bạn ấy chia sẻ với mình rằng "hình như em càng học càng quên hay sao ấy".

Mình đã dành thời gian để nói chuyện với bạn. Chúng mình đã đúc kết ra một vài vấn đề mà em ấy đang trải qua như sau:

• Tiếng Nhật cứ đứng yên một chỗ dù vẫn giải đề thường xuyên

• Cầm cuốn EJU lên vẫn thấy ngợp vì không nhớ kịp từ vựng

• Liên tục phải nhồi nhét kiến thức, chưa kịp thấm môn này đã vội vàng nhảy sang môn kia

• Thường lặp lại các lỗi sai giống nhau

Bạn thấy bạn học nhiều, nhưng càng học lại càng cảm thấy

Quá tải. Mông lung. Không vững. Không tiến triển rõ rệt.

Nếu là mình của trước đây, có lẽ mình sẽ cho rằng: "chắc do bạn chưa đủ cố gắng thôi".

Niềm tin này... không có gì xấu, nhưng dần dà nó sẽ khiến chúng mình kiệt sức.

Bạn giống như một người làm vườn tận tâm, ngày nào cũng bận rộn tưới tắm cho hàng chục khóm hoa cùng lúc.

Bạn dồn hết tâm sức, nhưng tiếc là vì sự quan tâm bị phân tán quá mỏng, nên mãi mà chưa thấy bông hoa nào thực sự nở rực rỡ cả.

Và cái giá đắt nhất ở đây là sự hao mòn về niềm tin vào bản thân 😞

Vậy nên, đã đến lúc bạn cần có một món vũ khí mới.

Nhưng trước đó, hãy cùng mình làm rõ những chướng ngại ngăn bạn phát huy hết tiềm năng của món vũ khí này.

Chướng ngại #1: Cái bẫy Đa nhiệm (Multitasking)

Trong tiếng Anh có một câu mình rất tâm đắc:

"Nếu việc gì cũng muốn làm, thì cuối cùng không làm được việc gì."

Đa nhiệm là khi chúng mình cố gắng ôm đồm làm nhiều thứ trong một quãng thời gian ngắn.

Việc nào cũng làm, môn nào cũng chọt, nhưng cuối cùng không có gì ra trò.

Trừ khi bạn một năng suất dị thường vượt xa 90% người thường.

Hoặc thậm chí bạn là người thường, nhưng bạn muốn chơi liều…

Cắt đi thời gian ngủ, bỏ đi thời gian ăn uống nghỉ ngơi, để học 16 tiếng/ngày…

Thì lúc này, bạn muốn đa nhiệm tới mức nào, mình cũng không cản.

“NHƯNG”

Nếu như bạn cũng là một người bình thường giống như mình.

Chúng mình chỉ có 24 giờ, vẫn cần phải ăn ngon, ngủ đủ để duy trì sức khỏe.

Thì đa nhiệm rất khó mang đến một kết quả đáng mong đợi.

Bởi vì...

Đa nhiệm ➡️ Năng suất giảm ➡️ Kết quả thấp

Đa nhiệm ăn cắp của bạn 2 thứ quý báu.

Khi đa nhiệm, bạn mất đi 2 nguồn lực quý báu: thời gian + sự tập trung sâu.

Không có thời gian + tập trung = Không đạt được mục tiêu sớm.

Bạn nghĩ học nhiều môn cùng lúc là tiết kiệm thời gian, nhưng thực tế nó lại kéo dài hành trình của bạn ra vô tận.

Vì bạn không đủ thời gian để nắm chắc những thứ cơ bản nhất. Cũng không đủ tập trung để hiểu kiến thức ở tầng sâu.

Khi đó, bạn sẽ chỉ học được mọi thứ ở bề nổi. Bề nổi thì không thể giúp bạn đạt điểm cao trong EJU.

Nhưng để thực sự dẹp bỏ được đa nhiệm, chúng mình cần phải vạch mặt 2 kẻ chủ mưu đang âm thầm điều khiển bạn từ bên trong.

Chướng ngại #2: Vỏ bọc năng suất

Bạn mình (Thanh) đã từng chia sẻ một vài trường hợp nỗ lực ảo mà nó đã từng mắc phải như sau:

• Chép vở đẹp, highlight đủ màu lên sách, viết lại những ý trên slide để thấy mình chăm chỉ

• Mua rất nhiều sách mới rồi để đó

• Lên to-do list được một thời gian thì lại bỏ

Mình nghĩ những việc như chép vở, highlight sách, lên to-do list là rất tốt.

Nhưng cần lưu ý đây chỉ là yếu tố phụ trong học tập. Yếu tố chính vẫn là học một cách có hiệu quả, thật sự hiểu và vận dụng được kiến thức.

Nếu bạn học 2-3 môn chỉ vì muốn có cảm giác thoả mãn rằng mình đã học nhiều, mình đang cố gắng, thì bạn cần cảnh giác với cái bẫy nỗ lực ảo.

Một người rơi vào nỗ lực ảo sẽ dùng sự bận rộn để đánh lừa cảm giác tội lỗi của bản thân.

Họ mải mê làm cho mình trông có vẻ năng suất, nhưng thực chất não bộ chỉ đang lướt qua kiến thức chứ không hề thẩm thấu.

Họ đang tự tạo ra một vỏ bọc chăm chỉ để trốn tránh việc phải đối mặt với những phần kiến thức khó 🤷🏻

Học nhiều không bằng học sâu.

Đừng để sự bận rộn đánh lừa rằng bạn đang tiến bộ.

Chướng ngại #3: "Bóng ma" FOMO (Fear Of Missing Out)

Tại sao chúng mình lại sa vào nỗ lực ảo? Tại sao lại cứ muốn ôm đồm đa nhiệm?

Câu trả lời nằm ở 4 chữ cái F.O.M.O – Hội chứng sợ bị bỏ lại.

Nhìn sang đứa bạn thấy nó vừa học N1, vừa cày Sogo, bạn cuống cuồng:

"Chết rồi, mình mà không học Toán bây giờ là hỏng, là chậm hơn nó!"

Nỗi sợ này khiến bạn không dám buông bỏ môn nào. Bạn muốn chọn tất cả vì sợ nếu chỉ chọn một, mình sẽ mất đi những cơ hội khác.

Nhưng trong kỳ thi EJU, chọn tất cả đồng nghĩa với việc không có gì cả.

Gần đây, mình có đọc được một bài viết rất thú vị trên Vietcetera, nói về việc chuyển từ việc FOMO sang JOMO. (Bạn có thể xem ở đây)

JOMO (Joy Of Missing Out) là cảm giác tận hưởng việc "bỏ lỡ".

Ví dụ như

"Kệ họ, mình cứ đi đường mình"

Hãy tập cách cảm thấy thoải mái khi tạm thời gác lại môn Toán để dồn toàn bộ sức lực cho Tiếng Nhật.

Đừng cuống lên khi thấy người khác đã học Sogo, trong khi mình vẫn đang giải đề Toán.

Thấy mình "chậm" hơn người khác một chút cũng không sao cả. Chậm mà chắc, còn hơn là cái gì cũng biết một tí nhưng đi thi thì sai nhiều.

Chúng mình cần dũng cảm bỏ qua sự ôm đồm hời hợt, để chọn lấy việc thực sự hiểu sâu một thứ.

"Đừng sợ bỏ lỡ, hãy sợ mình làm gì cũng dở dở ương ương."

Mình cũng từng là nạn nhân của việc đa nhiệm

Từng có lúc mình nghĩ bản thân là siêu nhân, cho tới khi cuộc đời vả cho 3 phát:

• Tỉ lệ làm sai bài thi tiếng Nhật vẫn là 50%.

• Mở sách Sogo ra đọc và thấy tẩu hỏa nhập ma với hàng đống Hán tự cấp cao.

• Làm toán thì đọc không hiểu đề bài, chứ đừng nói đến hiểu cách giải bài.

Mình đã từng gắng học mỗi ngày phải học một ít 3 môn.

Nhưng rồi chẳng có sự cải thiện gì cả. 3 môn dậm chân tại chỗ 😢

Bạn còn nhớ cái hôm mình nằm trằn trọc để suy nghĩ về cách học không?

Nếu bạn chưa đọc bài đấy, thì lát nữa có thể xem lại ở đây nha.

Hôm đấy mình đã phát hiện ra 2 điều:

1. Đa nhiệm là kẻ phản diện mình cần thủ tiêu.

2. Mình đã đánh giá sai độ khó của các bộ môn EJU.

Nó không phải như kiểu đi chợ, chọn và ném vài món vào giỏ là xong.

Mình bỏ đi cái tôi, chấp nhận thực tế, là não mình không thể đa nhiệm…

Mình quay lại chế độ đơn nhiệm

Kể từ đó, mình chỉ tập trung một môn duy nhất trong một khoảng thời gian nhất định.

Không nhảy qua nhảy lại. Không ôm đồm.

Chỉ khi thay đổi cách học, khối lượng kiến thức mình nắm được mới bắt đầu lớn dần lên.

Người anh em à,

Đọc đến đây rồi, không biết bạn đã nhận ra món vũ khí tối tân mà mình đề cập là gì chưa?

Nó là sự đơn nhiệm.

Nếu bạn có quá nhiều thứ muốn học, thì trước tiên hãy đơn nhiệm học từng thứ.

Muốn nhanh thì trước hết phải chậm.

Một quy tắc vàng trong việc học tập

(Đây là thứ đã giúp mình phục EJU trong vòng 4.5 tháng)

Trừ giai đoạn tổng ôn kiến thức ra, thì trong giai đoạn học xây nền, mình sẽ gắng:

Chỉ tập trung vào môn học X trong một quãng thời Y, với năng suất Z tối đa.

Khó lắm, thật sự bế tắc và không còn thời gian phải chạy nước rút lắm, thì mình mới học song song thêm một môn thứ 2.

Nhưng tuyệt đối, sẽ không bao giờ có sự xuất hiện của môn học thứ 3.

Và đây là bản kế hoạch mình đã dùng để chinh phục EJU trong khoảng 4 tháng rưỡi.

⚠️ Background của bạn và mình sẽ có nhiều thứ khác nhau. Nó có thể khác nhau từ thời gian học, nền tảng tiếng Nhật, kỹ năng học cần thiết, cho tới hệ thống quản lý kỷ luật, cảm xúc thích - ghét dành cho từng môn học, vân vân. Nên bản kế hoạch này chỉ mang tính chất tham khảo thôi. Điều mình muốn bạn nhìn được ở đây là tính đơn nhiệm, thế thôi!

• EJU tiếng Nhật: 1 tháng

• EJU Sogo: 1 tháng

• EJU Toán: 1 tháng rưỡi

• Ôn tập cả 3 môn: 1 tháng

(Trước đó, mình đã dành riêng 3 tháng chỉ “xây nền” tiếng Nhật N2-N1)

Ngoài ra mình có thêm 3 quy tắc vàng khác của mình trong lúc học đơn nhiệm:

• Nếu não nghĩ là phải mất 2 tháng để học xong, thì mình lên kế hoạch học 1 tháng

• Luôn học mọi thứ ở tầng sâu, hiểu rõ rồi mới chuyển sang học cái mới

• Tập trung tối đa cho mục tiêu trong quãng thời gian ngắn

Lời kết

Đọc đến đây, có thể bạn sẽ nghĩ là “haiz, chỉ là quy tắc học mỗi thứ trong một thời điểm thôi mà. Thay đổi cách làm tí xíu là được…”

Thì mình chia sẻ thật, là điều bạn thấy đơn giản… chưa chắc dễ dàng để làm.

Ai cũng có cái tôi, phải thấy mọi thứ một chút thử thách thì mới xứng đáng làm.

Ai cũng dễ quá tin vào khả năng chính mình, rồi để bị bị đánh lừa bởi chính mình.

Từ hiểu → làm là một khoảng cách, và từ làm → làm đúng lại là một khoảng cách.

Nên là người anh em à, nếu bạn thấy mình đang gặp phải vấn đề của tính đa nhiệm, thì hãy hành động quyết liệt để nghiêm túc thay đổi nó nha.

Đừng chỉ dừng lại ở việc đọc, gật gù dăm 3 cái, rồi ngày mai đâu lại quay về con đường xưa nha.

Mình nhấn mạnh lại lần nữa,

Bạn muốn nhanh thì trước hết phải chậm.

Chọn 1 thứ và cố làm cho nó “nở”, trước khi học những thứ khác nha.

Your fan,

An

Tham khảo & Trích dẫn:

1. Wyatt Simon (2024). Facebook post.

2. Phòng Chăm sóc và hỗ trợ người học, Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh (2022). "Nỗ lực ảo: Khi sự cố gắng chỉ là cảm giác".

3. Cao Vy, Vietcetera (2025). "Từ FOMO đến JOMO - Biến nỗi sợ bỏ lỡ thành sự trân trọng những điều đang có".