Nếu một ngày mình tỉnh dậy với thiên tai...

“Thà rằng tôi cũng bị sóng thần cuốn đi cho rồi”

Đó là lời của một nạn nhân trong trận động đất lịch sử năm 2011 vùng Tohoku, Nhật Bản.

Tháng 3/2011, Nhật Bản rúng động với thảm họa kép động đất - sóng thần.

Trong sách Sogo, chúng ta biết đến trận động đất này với cái tên 東日本大震災, với độ lớn lên tới 9.0 Magnitude.

Mình đã tự hỏi:

• 9.0 Magnitude thì lớn tới mức nào và sức hủy diệt ra sao?

• Vì sao Việt Nam ít khi có động đất, nhưng ở Nhật thì rung lắc như cơm bữa?

• Vì sao ý thức phòng chống thiên tai của người Nhật lại thuộc top đầu thế giới?

Và nếu như không may một trận động đất như năm 2011 lại xảy ra, thì mình làm gì đây?

Ngày 11/3, Lần lượt ở các tỉnh gần tâm chấn ghi nhận mức độ rung chấn đạt đỉnh 7/7 trên thang 震度 của Nhật, đặc biệt là tại Miyagi, Iwate, Fukushima.

Sau động đất là cơn sóng thần, với những bức tường nước khổng lồ cao từ 10 đến 40 mét quét qua bờ biển Sanriku.

Chỉ trong một ngày, thiên tai đã c.ướp đi sinh mạng của hơn 16000 người.

Nó cũng làm tê liệt hệ thống làm mát của nhà máy điện hạt nhân Fukushima số 1, gây ra sự cố rò rỉ hạt nhân.

Nửa năm sau thảm họa, đó đây trên mảnh đất bị tàn phá bởi thiên tai chỉ còn lại những nền móng nhà trơ trọi.

Người ta đã dọn những đống đổ nát trôi dạt khổng lồ. Nhưng thứ không thể dọn sạch chính là những nỗi đau về tâm lý của các nạn nhân.

Các nạn nhân rơi vào trạng thái suy nhược thần kinh và sang chấn tâm lý kéo dài. Sống chật chội, nóng bức trong các 仮設住宅 (khu nhà tạm), không tìm được việc làm, tương lai mịt mờ, họ mất đi cả "hy vọng" lẫn "lẽ sống".

Tại sao Nhật Bản lại nhiều động đất đến vậy?

Chúng ta đều biết Nhật Bản nằm trên 4 mảng kiến tạo lớn:

• Mảng Bắc Mỹ

• Mảng Thái Bình Dương

• Mảng Á-Âu

• Mảng biển Phillippines

Quốc gia này cũng nằm ngay trên khu vực 環太平洋火山帯 (vòng đai lửa Thái Bình Dương), nơi các mảng đại dương liên tục di chuyển, nén và chui xuống dưới các mảng lục địa.

Khi bị kìm nén quá mức, mảng lục địa sẽ bật trở lại để giải phóng năng lượng tích tụ hàng trăm năm.

Cú bật đột ngột đó, chính là kẻ châm ngòi cho một trận động đất.

Và nếu nó xảy ra ngoài khơi, cả khối nước đại dương bị đẩy lên, dẫn đến sóng thần.

Đó là lý do vì sao Nhật Bản chiếm tới 20% số trận động đất mạnh từ 6.0 Magnitude trở lên trên Trái đất.

Nói về động đất, không thể không nhắc đến thêm 2 trận thảm hoạ lớn trước đấy.

Năm 1923: trận 関東大震災

Thời điểm xảy ra vào đúng giờ trưa, đúng lúc mọi người đang nấu ăn. Hồi đấy, Nhật chưa có nhiều biện pháp chống động đất như bây giờ, nên các căn nhà sập đổ dẫn đến các trận hỏa hoạn lớn từ các căn bếp.

Hoả hoạn diện rộng thiêu rụi Tokyo, hơn 100 nghìn người thiệt mạng.

Sau sự kiện đó, Nhật Bản đã ban hành quy chuẩn xây dựng kháng chấn đầu tiên trên thế giới vào năm 1924, đánh dấu bước ngoặt trong lịch sử kỹ thuật.

Năm 1995: trận 阪神・淡路大震災

Đây là trận động đất có tâm chấn ngay dưới lòng đất, đánh thẳng vào vùng đô thị sầm uất Kobe.

Hậu quả là sập đường cao tốc trên cao, tàu điện lật nhào, hơn 6000 người chết.

Sau thảm hoạ này, các tổ chức tình nguyện tại Nhật bắt đầu phát triển mạnh mẽ hơn.

Từ những bài học xương máu đó, nước Nhật nhận ra họ không thể ngăn chặn thiên tai hoàn toàn, mà chỉ có thể học cách chung sống và giảm thiểu thiệt hại tối đa.

Đó là lý do vì sao ý thức phòng hộ của người dân Nhật Bản thuộc top đầu thế giới.

Mình đã tưởng tượng, rằng một ngày nếu tỉnh dậy mà phía trước là con sóng thần dữ đang ập đến, không biết sẽ như thế nào.

Cơ quan khí tượng của Nhật đã đưa ra cảnh báo, có khả năng siêu động đất rãnh Nankai sẽ xảy ra trong vài thập kỷ này.

Vậy nên, việc mình có thể làm bây giờ chỉ đơn giản là chuẩn bị sẵn một chiếc balo cứu hộ đặt cạnh cửa và check kỹ trước nơi lánh nạn gần nhà mình nhất.

Thiên tai không báo trước, nhưng sự chuẩn bị kỹ lưỡng chính là thứ giúp mình chủ động và bớt hoảng loạn hơn khi có sự cố xảy ra.

Tham khảo:

1. 栗田：「被災者の生の声・叫び～東日本大震災の現場から」，消防科学と情報，2011

2. 気象庁：「南海トラフ地震について」