Mình đã làm chủ 3 ngoại ngữ như thế nào?

Một ngày nọ, bạn lên máy bay khởi hành từ sân bay Narita.

Bạn bị kẹp giữa một người Trung và một người Mỹ.

Thế rồi, khi tiếp viên người Nhật đến hỏi hàng ghế của bạn có muốn dùng bữa không ...

Hai người ngồi cạnh quay sang nhìn bạn.

"她说什么?"

"What did she say?"

Trong thoáng chốc, bạn sững người lại, nhưng não nhanh chóng load kịp và phiên dịch giúp họ.

Có bao giờ bạn thử hình dung rằng, một ngày bạn có thể nói 3 thứ tiếng khác nhau ngoài tiếng mẹ đẻ chưa?

Hồi mới học tiếng Nhật N3, mình đã nghĩ:

"Học một thứ tiếng thôi đã muốn tiền đình, ét ô ét rồi, sức đâu mà học thêm 2-3 ngoại ngữ nữa!"

"Chắc mấy anh chị nói được 3-4 ngoại ngữ là thiên tài rồi, làm gì đến lượt mình."

Mình nghĩ rằng, muốn giỏi được nhiều ngôn ngữ thì phải

• Là "con nhà người ta" - học bá, thủ khoa, trường chuyên lớp chọn

• Có năng khiếu học ngoại ngữ

• Được bố mẹ cho đi học tiếng Anh từ nhỏ

• Hoặc là con lai!

Mình nhìn những người nói 2–3 thứ tiếng bằng ánh mắt thán phục:

“Sao họ làm được vậy?”

Và trong suốt 12 năm đi học, mình gần như đã chấp nhận ...

“Okay An, đó không phải là mày đâu.”

Đây mới là mày nè, ủa?

Và rồi, cho đến khi ...

Tháng 10/2024. Cách đây 2 năm.

Mình có thể sử dụng được 3 ngôn ngữ: Anh – Nhật – Trung.

Những người gặp mình đã nói:

「天才じゃん？」(Thiên tài còn gì nữa?)

Mình nhìn thấy ánh mắt của họ.

Vì đó chính là ánh mắt của mình ngày trước.

"Vậy mình có phải thiên tài không?"

Rất tiếc là không.

Nếu là thiên tài, mình đã không cầu cứu bạn cùng lớp trong giờ kiểm tra tiếng Anh.

Hoặc không mất 3 tiếng đồng hồ chỉ để nhớ 5 chữ cái あ, い, う, え, お.

Hay đã không quên từ 牛 (con bò) khi bị cô kiểm tra. Dù mình đã học 2 tiếng vào hôm trước.

Mình ước gì đã không phải chật vật đến vậy trong những ngày đầu học ngôn ngữ.

Vậy thì ...

Mình đã làm gì để chinh phục được 3 ngoại ngữ?

Sau hành trình tự học 3 ngoại ngữ, mình rút ra một bất đẳng thức như sau:

Tài năng < Kỷ luật + Kỹ năng

Với mình, ngôn ngữ không chỉ là cuộc chơi của nhóm thiên tài.

Nếu có bẩm sinh thiên phú thì tốt, còn không thì cũng không sao, không cần lo.

Tài năng có thể giúp bạn đi nhanh trong thời gian ngắn.

Nhưng trong dài hạn, kỷ luật và kỹ năng mới là thứ quyết định bạn đi được bao xa.

Tài năng tới đâu nhưng không kỷ luật mài dũa, và không có kỹ năng để vận dụng,

Thì tài năng cũng như hòn ngọc bị vùi lấp trong đống đất.

Nó không còn là câu chuyện về rùa và thỏ nữa. Vì thời nay, chẳng ai muốn làm một con rùa lầm lũi đi bộ cả đời chỉ để mong đối thủ ngủ quên.

Mình nhìn việc học ngoại ngữ giống như xây dựng một thuật toán.

Thiên tài là những người sinh ra đã có sẵn một bộ vi xử lý cực mạnh.

Còn chúng mình bắt đầu với một cấu hình hết sức bình thường.

Tuy nhiên, phần cứng (tài năng) là thứ cố định, còn phần mềm (kỹ năng + kỷ luật) là thứ bạn có thể nâng cấp mỗi ngày.

Một chiếc máy tính cấu hình trung bình nhưng có thuật toán tối ưu sẽ xử lý dữ liệu nhanh hơn một chiếc cấu hình mạnh mà chạy bằng phần mềm rác.

Kỷ luật giúp bạn duy trì nguồn điện để máy không sập nguồn giữa chừng.

Và kỹ năng chính là những bản cập nhật giúp bạn xử lý đống Kanji hay ngữ pháp tiếng Anh.

Bạn không cần phải là một siêu máy tính ngay từ đầu.

Bạn chỉ cần trở thành một coder thông minh cho chính bộ não của mình.

Thay vì đi bộ như rùa, mình chọn cách "hack game". Hoặc thay vì chạy đua bằng cơ bắp như thỏ, mình chọn xây dựng hệ thống.

Mình chọn về đích không phải bằng đôi chân (vì mình không mạnh về thứ đó!), mà sẽ bằng lộ trình tối ưu nhất.

“Chúng ta là những gì chúng ta thường xuyên làm. Vì vậy, sự xuất sắc không phải là một hành động, mà là một thói quen.” – Aristotle

Đủ kỷ luật và đủ kỹ năng trong việc học ngôn ngữ,...

Một vài năm học, bạn sẽ “tình cờ” được gọi là “thiên tài”.

1. Kỷ luật – thứ đưa bạn đi qua giai đoạn khó nhất

Học ngôn ngữ có 3 giai đoạn:

1. Giai đoạn nền tảng

2. Học theo cấp độ (JLPT, TOEIC/IETLS, HSK…)

3. Học cả đời

Giai đoạn 1: giai đoạn nền tảng

Đây là giai đoạn nản nhất, khó nhất, và mệt nhất.

Thế nên nhiều người bỏ cuộc ngay ở giai đoạn 1.

Và thế là chúng ta có nhóm “mất gốc”.

Ai cũng muốn có vốn phản xạ tốt 1000 từ tiếng Anh để nghe và giao tiếp cơ bản...

Nhưng liệu mấy ai chịu khó dành ra 30 phút/ngày để “thật sự học” thêm 10 từ mới mỗi ngày?

Ai cũng muốn phát âm phải chuẩn bản xứ không tì vết tiếng mẹ đẻ...

Nhưng liệu mấy ai ngồi xuống và dành hàng tiếng học cách phát âm chỉ 1 âm?

Ai cũng muốn đọc đâu hiểu đấy, đọc câu dài vài giây là bắt ý...

Nhưng khi nhắc đến học ngữ pháp, những thứ cơ bản nhất, thì lại ngán ngẩm?

Chỉ cần 1% tốt hơn mỗi ngày thôi là đủ rồi. Nhưng liệu bạn có chịu khó hoàn thành được 1% đó mỗi ngày không?

“We overestimate what we can do in a day, and underestimate what we can do in a year.” - Bill Gates "Chúng ta thường đánh giá quá cao những gì có thể làm trong một ngày và đánh giá quá thấp những gì có thể làm trong một năm."

Dòng nước có thể phá núi và tách nó làm đôi.

Không phải trong 1–2 ngày. Mà vì tích lũy đủ lâu, trong hàng triệu năm.

Khi bạn có đủ kỷ luật để xây  “vốn” nền tảng đủ mạnh trong giai đoạn đầu.

Bạn sẽ thấy ở những giai đoạn sau, học ngôn ngữ bắt đầu “nở hoa”.

Giai đoạn 2: học theo cấp độ

Mình đã từng lặn lội đến giai đoạn 2 và đã có nền.

"Yayy, cuối cùng cũng có N1, giờ thì bay qua học thứ khác thôi!"

"Ê mày ơi, tao được TOEIC 900 rồi, giờ chuẩn bị cày tiếng Trung đây!"

"Phew... cuối cùng cũng đỗ HSK5"

Mình đã tưởng rằng, việc học ngoại ngữ sẽ chạm đến một đỉnh cao khi lấy được chứng chỉ mà người người ao ước.

Nhưng sự thật thì không phải như thế...

Học để thi ≠ Học để dùng

Với mình, học để thi là một phần rất nhỏ trong việc học ngôn ngữ.

Chưa chắc có bằng cao, điểm cao thì có nghĩa là đã dùng được ngôn ngữ đó.

Nếu chỉ dừng ở giai đoạn 2 thì:

Bạn có “vốn” ngôn ngữ nhưng không dùng “vốn” được tối đa.

Nhưng không dùng được ngôn ngữ nhanh. Lâu không đụng tới nữa, rồi sẽ quên.

Nghe nó phũ phàng, nhưng thực tế là vậy, và mình đã trải qua.

Giai đoạn 3: học cả đời

Muốn học thật sự, thì phải qua tiếp giai đoạn 3. Giai đoạn 3 mới là cuộc chơi thật sự.

Bây giờ, không còn là học để thi hay lấy bằng.

Bạn học vì muốn sống trong ngôn ngữ đó.

• Học để feel

• Học để output

Chỉ cần mỗi ngày 20–30 phút:

• Học cách dùng từ

• Học expression

• Học sắc thái

Rất ít người làm được những điều đơn giản này, trong vòng mỗi ngày, mỗi tháng, mỗi năm.

Đối với mình, ngôn ngữ không phải cuộc chơi của ngày hay tháng. Nó là cuộc chơi tính bằng năm.

Nhưng… kỷ luật thôi liệu đủ chưa?

Nhiều bạn rất chăm. Học cày ngày cày đêm nhưng kết quả thì vẫn không rõ ràng.

Nếu là vậy, thì vấn đề có thể nằm ở việc bạn đang đặt kỷ luật sai chỗ.

Lúc đấy, chúng mình cần thêm một công cụ, một vũ khí bí mật để bứt phá.

2. Kỹ năng – thứ giúp bạn “lật kèo”

Lái xe đạp, đua xe, đá bóng, chụp ảnh, nấu ăn, viết lách, píc-cờ-bôn,...

Tất cả là kỹ năng.

Và mọi kỹ năng đều có thể học được.

Ngôn ngữ cũng là một kỹ năng. Học ngôn ngữ, không cần phải là thiên tài. (Mình đã nhắc đi nhắc lại điều này rất nhiều lần với bản thân)

Nếu bạn

• Học từ vựng vẫn thấy khó vào, học từ này quên từ trước 

• Không phản xạ được để nói được khi gặp người nước ngoài

• Nghe vẫn “điếc” khá nặng

• Nói ngôn ngữ nghe như “tiếng bồi”

• Ngôn ngữ nước ngoài vẫn là một thứ gì đó rất xa lạ với bạn

Thì bạn nên suy nghĩ là: “Nỗ lực thôi thì đã đủ chưa?”

Nếu học nhiều mà vẫn không hiệu quả, thì lúc này phải thay đổi cách tiếp cận.

Thứ bạn cần làm không phải là cố để học nhiều hơn, mà là phải học khác đi.

“Insanity is doing the same thing over and over again and expecting different results.”

Câu hỏi quan trọng không phải là: “Học bao lâu?”

Mà là: “Học như thế nào để nhanh hơn?”

Nếu là mình, học một ngôn ngữ mới từ con số 0. Thì đây sẽ là cách mình tiếp cận nó.

(Mình sẽ chia sẻ sâu hơn ở bài sau, ở đây mình sẽ nói ngắn gọn)

• Tắm trong ngôn ngữ như một đứa trẻ

• Xây nền tảng cực kỳ chắc chắn

• Xác định “gã khổng lồ” đang cản đường

• Học cách học từ vựng nhanh

• Học  cách đọc nhanh

• Học phương pháp nghe chủ động

• Tăng phản xạ giao tiếp

• Và luôn đi theo quy tắc Output > Input (Thực hành > dung nạp)

Khi ngôn ngữ không còn là điểm số

”Khi học một ngôn ngữ khác, chúng ta như trở thành một con người khác." - Haruki Murakami

Đi qua đủ những thăng trầm với việc học, mình tin rằng ngôn ngữ chưa bao giờ chỉ gói gọn trong những đề thi.

Càng học, mình càng thấy thế giới này rộng lớn hơn.

Mỗi ngôn ngữ là một cây cầu mới, kết nối mình với những người bạn quốc tế.

Và điều kỳ diệu nhất nằm ở việc khám phá thêm một góc khuất của chính con người mình.

Trong những buổi sáng vào rừng, mình vẫn thường tìm kiếm những tia nắng len lỏi qua kẽ lá.

Nếu không có tiếng Nhật, mình có lẽ chỉ gọi nó là nắng hay bóng râm.

Nhưng khi biết đến từ 木漏れ日 (komorebi) - ánh nắng xuyên qua kẽ lá, mình mới hiểu rằng thứ mình tìm kiếm là những điều giao thoa lặng lẽ như thế.

Chính từ ngữ ấy đã định danh cho một xúc cảm bấy lâu nay trong lòng mình.

Suy cho cùng, học một ngoại ngữ mới, hẳn đó cũng là một hành trình để ta tìm về và thấu hiểu chính bản thân.

Cứ đi thôi, vì mỗi sớm mai thức dậy, bạn sẽ thấy mình được sống thêm một cuộc đời mới, trong một hình hài sâu sắc hơn ngày hôm qua.

Một niềm tin mới dành cho bạn

Trước khi bắt đầu, bạn có thể thay thế niềm tin cũ: “Mình không có năng khiếu”

Bằng: “Nếu mình có kỷ luật và kỹ năng, mình sẽ làm được”

Hy vọng sau bài viết này, bạn sẽ không còn nhìn những người nói nhiều ngôn ngữ như thiên tài nữa.

Mà mình mong bạn sẽ nghĩ rằng,

“Có thể họ là thiên tài của kỷ luật và kỹ năng. Nếu họ làm được thì tại sao mình lại không!”

Your fan,

An